Hepimizin bildiği gibi Amerika’nın etkisiyle 12 Eylül 1980 tarihinde, zamanın Genel Kurmay Başkanı olan Orgeneral Kenan EVREN başkanlığında yapılan askeri darbe sonrasında Kara, Hava, Deniz ve Jandarma Genel Komutanından oluşan Millî Güvenlik Kurulu Türkiye’nin yönetimine el koydu.
Mevcut 1961 Anayasası’nın sağladığı geniş ifade, örgütlenme ve sendika özgürlüklerinin “kamu düzenini bozduğu” iddiasıyla özgürlükler” yerine “devlet güvenliği” önceleyen ve 1980 darbesini hukuken temize çıkaracak ve askeri yönetimin icraatlarını güvenceye alan anayasa hazırlamak üzere bir Danışma Meclisi oluşturuldu.
Günümüzde, Terörsüz Türkiye Açılımı kapsamında Türkiye’deki yeni hukuksal düzenlemeleri (Yeni Anayasa hazırlama çalışmalarını) yapmak üzere meclisteki siyasi partilerden belirlenen 51 üyeden oluşan Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu kuruldu.
Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu ile 1982 Anayasa’sını hazırlayan Danışma Kurulu Komisyonu çalışmalarını aşağıdaki başlıklar altında karşılaştırmalı olarak sizin için derledim.
1. Komisyonların Oluşumu ve Üyelik
- 1982 Anayasası (Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu)
- Danışma Meclisi, kendi üyeleri arasından 15 kişilik bir Anayasa Komisyonu seçti.
- 2025 Komisyonu
- TBMM çatısı altında oluşturulan ve parti grupları arasında orantılı temsil esasına dayanan toplam 51 üyeli bir komisyon oluşturuldu. (AKP: 22, CHP:11, DEM Parti: 5, MHP: 4, Yeni Yol: 3, HÜDAPAR: 1, YRP: 1, TİP:1, EMEP:1, DSP:1, DP:1)
- Not kendisine 3 üye verilen İYİ Parti adı geçen komisyona üye vermedi.
2. Komisyonların Görevleri
- 1982 Komisyonu
- Anayasa metnini hazırlamak üzere Danışma Meclisi bünyesinde seçildi ve taslakları oluşturmak, her maddenin hukuki ve siyasi gerekçesini yazılı olarak oluşturmak ve MGK onayına sunmak.
2025 Komisyonu
Terörün Türkiye'nin gündeminden tamamen çıkartılması, toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi, milli birlik ve kardeşliğin pekiştirilmesi, özgürlük, demokrasi ve hukuk devleti alanında çalışmalar yapmak.
3. Çalışma Yöntemi ve İlkeleri
- 1982 Komisyonu
Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu önce gerekçeli bir metin hazırladı; bu metin Meclis’te müzakere edildi; ardından MGK Anayasa Komisyonu ve MGK devreye girip metni şekillendirdi. Şeffaflık ve katılım özellikle yoktu. - 2025 Komisyonu
TBMM Başkanı tarafından çağrılır; gündem siyasi partilerin önerileriyle şekillenir. Sekretarya TBMM Genel Sekreterliği Kanunlar ve Kararlar Başkanlığı tarafından yürütülür.
4. Bağımsızlık ve Denetim
- 1982 Komisyonu
MGK ve askeri yapı tarafından şekillendirildi. Sivil denetim ve bağımsızlık imkânları sınırlıydı. Meclis tamamen MGK’ya bağlıydı; çalışmalarında MGK’nın onayı ve direktifleri belirleyici oldu. - 2025 Komisyonu
Milletvekillerinden oluşan çok partili ve temsili yapı, meşruluk ve denge içinde çalışmayı hedefler. Ancak İçişleri, Millî Savunma ve MİT gibi kurumlar bilgilendirme için davet edildikleri gibi, bu davetlere bağımsızlık açısından yorum yapılabilir.
5. Çalışmalarda Gizlilik / Kapalılık
- 1982 Komisyonu
Kapalı bir süreçti; tutanak ve içerikler genelde kamuya açık değildi. - Çalışmalar bir Kanun (No. 2485, 29 Haziran 1981) ile düzenlenmiştir; Genel Kurul oturumları açık, komisyon çalışmaları kapalı gerçekleştirilmiştir
- 2025 Komisyonu
Komisyondaki konuşmalar tam tutanak altına alınacak ama asla yayınlanmayacak. Komisyon üyeleri dahil hiç kimseye 10 yıl süreyle bu tutanaklar verilmeyecektir. Bu toplantıda konuşulan hiçbir konu, dışarıda mevzubahis edilmeyeceği ittifakla karar bağlandı. Komisyon tam kapalılık ilkesiyle çalışma kararı alındı.
6. Toplantı Yeter Sayısı
- 1982 Komisyonu
İlkel kurallar ve İçtüzük’e göre belirlenmiştir. - 2025 Komisyonu
Toplantı yeter sayısı, üye tam sayısının salt çoğunluğudur (örneğin, 51 üyeyse en az 26 üyeden fazlası gerekir).
7. Karar Yeter Sayısı
- 1982 Komisyonu
Danışma Meclisi’nde oy birliği aranmaktaydı; MGK süreci ise üstün güçle şekillendi. - 2025 Komisyonu
Kanun teklifi hazırlama kararı: üye tam sayısının 5’te 3 çoğunluğu (örneğin 51’de 31). Diğer konularda karar yeter sayısı, toplantıya katılanların salt çoğunluğudur.
8. Tutanak Durumu
- 1982 Komisyonu
Tutanak sisteminin ne düzeyde tutulduğu konusunda açık kaynak yok; ancak genel süreç kapalı yürütülmüştür. - 2025 Komisyonu
Komisyondaki konuşmalar tam tutanak altına alınacak, komisyon üyeleri dahil hiç kimseye 10 yıl süreyle bu tutanaklar verilmeyecektir.
9. Dış ve İç Güçlerin Etkileri / Vesayet
- 1982 Komisyonu
Askeri vesayetin açıkça hissedildiği bir süreçti. Komisyondan sonra MGK ve askeri yapının etkisi ağır bastı. - 2025 Komisyonu
- Kurucu güç: TBMM’nin aldığı karar; Cumhurbaşkanlığı ve Meclis çoğunluğunu elinde tutan Cumhur İttifakının siyasi iradesi.
- Vesayet tipi: Siyasi vesayet / iktidar vesayeti – Yürütme ve Meclis çoğunluğunun (AKP+MHP+DEM + HADEP ittifakının) siyasi kontrolündedir.
- Türkiye’de özellikle milliyetçi ve güvenlikçi çevrelerde bu komisyonların PKK veya ABD gibi güçlerin dolaylı kontrolünde olduğu yönünde güçlü bir algı ve endişe bulunmaktadır. Bu algı, siyasi kutuplaşmanın ve geçmiş deneyimlerin (örneğin, çözüm süreci dönemindeki müzakereler) etkisiyle beslenir.
- Komisyon içinde DEM Partisi gibi Kürt siyasi hareketine yakın partilerin bulunması, PKK ve Öcalan çizgisiyle ilişkilendirilmesi, dış politikadaki ABD’nin telkini ve etkisi tartışmaları bu algıyı güçlendirmektedir.
10. Görev Süresi
- 1982 Komisyonu
Danışma Meclisi işleyişine bağlı olarak çalıştı; tarihsel olarak sınırsız veya belirsiz bir süre söz konusuydu. - 2025 Komisyonu
31 Aralık 2025’e kadar görevli. Bu sürenin uzatılması ya da sona erdirilmesi, üye tam sayısının 5’te 3 çoğunluğuyla mümkündür. Her uzatma en fazla iki ay olabilir.
Türk milletinin bir ferdi olarak Komisyondan beklentim:
Anayasa’nın değiştirilemez maddeleri kesinlikle tartışma konusu yapılmamalı, üniter millî devlet yapısını zaafa uğratacak “özerklik, federasyon” gibi talepler kesinlikle gündeme getirilmemeli, Türkiye Cumhuriyeti’nde eğitim dili ve resmî dil Türkçedir. Başka diller eğitim kurumlarında ve resmi iletişim dili olarak kullanılmamalı ve son olarak Türk vatandaşlığı tanımı değiştirilmemelidir.
Kaygım vatanseverliğimdendir. Umudum, Türk Milleti ve Türk gençliğidir. Korkma!...Yüce Türk Milleti, her zorluğu başaracak gücü kendinde bulacaktır.
Namık Kemal YILDIZ