Sigortasız İşçi Çalıştırmanın Bedeli Ağır: İşverenlere Cezalar, İşçilere Hak Kaybı

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, hizmet akdine tabi çalışanların sigortalılık bildirimine ilişkin açık ve bağlayıcı hükümler içeriyor. Buna rağmen Türkiye’de hâlâ çok sayıda çalışan sigortasız ya da eksik bildiriliyor. Uzmanlar, kayıt dışı istihdamın hem çalışanlar hem de işverenler açısından ciddi hak ve güvenlik kayıplarına yol açtığını vurguluyor.

Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi Ne Zaman Verilmeli?

5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında, hizmet akdine tabi sigortalı sayılanlar;

• çalışmaya,

• meslekî ve teknik eğitime,

• meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitime veya alan eğitimine,

• staja,

• bursiyer olarak göreve

başladıkları tarihten en geç bir gün önce, işverenleri tarafından “Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi” ile Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmek zorunda.

Ancak Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi veren işyerlerinde bir istisna uygulanıyor. Bu kapsamdaki işyerlerinde, sigortalı çalıştırılmaya başlanılan tarihten itibaren bir ay içinde işe alınacak sigortalılar için, işe giriş bildirgesi işyerinin tescil tarihinden itibaren bir ay içinde verilebiliyor.

Çalışanlar da Bildirim Yapabiliyor

Mevzuat yalnızca işverene değil, çalışana da bir imkân tanıyor.
4/a kapsamında çalışan sigortalılar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, Sigortalı Bildirim Belgesi (EK-9) ile doğrudan ya da internet üzerinden Kuruma bildirim yapabiliyor.

Bu düzenleme, sigorta başlangıcı yapılmayan çalışanların hak kaybı yaşamaması için önemli bir güvence olarak görülüyor.

Kayıt Dışı İşçi Çalıştırmanın İşverene Ağır Sonuçları Var

Sigortasız işçi çalıştıran işverenleri bekleyen yaptırımlar ise oldukça ağır:

• İş kazası ve meslek hastalıklarında, işveren hem devlete hem de çalışana karşı doğrudan sorumlu hale geliyor.

• Ciddi idari ve adli yaptırımlar ile karşılaşılabiliyor.

• Kayıt dışı istihdam, haksız rekabete yol açarak piyasa dengesini bozuyor.

• İşveren; devlet ve özel sektör tarafından sağlanan teşvikler, hibeler, krediler ve vergi avantajlarından yararlanamıyor.

• Denetimlerde kayıt dışı çalışmanın tespiti halinde yüksek tutarlı idari para cezaları uygulanıyor.

Uzmanlardan Uyarı: “Kısa Vadeli Kazanç, Uzun Vadeli Büyük Kayıp”

Uzmanlara göre sigortasız işçi çalıştırmak, kısa vadede maliyet avantajı gibi görünse de uzun vadede hem işletmeler hem de çalışanlar için telafisi zor sonuçlar doğuruyor. Sosyal güvenlik sistemi dışında kalan çalışanlar; emeklilik, sağlık, iş kazası ve işsizlik gibi temel haklardan mahrum kalıyor.

Kayıtlı istihdamın artırılması ise hem çalışanların sosyal güvencesini güçlendiriyor hem de ekonomik sistemde adil rekabetin korunmasına katkı sağlıyor.